Niets doen is geen optie… dat is het thema in ons land voor deze Vredesweek. Ik hoor mensen zeggen: ‘Ik zal mijn mond maar houden, hier komen we toch niet uit.’ ‘Als ik hier op in ga, dan krijgen we zeker ruzie.’ Om de lieve vrede worden heel wat netelige kwesties uit de weg gegaan. Maar is dat vrede, ‘lieve vrede’ zelfs? We kennen deze reacties en we doen er allemaal aan mee.
Een aanslag op de vrede gebeurt niet spectaculair. Er is een voortraject, vaak subtiel. Wanneer aan het begin van de 20e eeuw in Midden-Europa joden stukje bij beetje ongedierte worden genoemd dan ligt daar al de basis voor de latere Jodenvervolging. We hoorden het ook in het evangelie, slinkse manoeuvres om er zelf beter van te worden. Gesjoemel is van alle tijden, ook in het verhaal van Jezus komen we het tegen. Een rentmeester die frauduleus handelt, angstig wordt omdat hij dreigt ontmaskerd te worden en dan nog wat meer handelingen verricht die het daglicht niet kunnen velen. Sla de krant open en je krijgt voldoende eigentijdse voorbeelden. Veel biljonairs hebben zo hun kapitaal bijeengeharkt. Op een gegeven moment krijg je vervolgens agressie, eerst in het klein en dan op grotere schaal, tot op wereldniveau. We zitten er vandaag midden in en velen onder ons worden bang. Hoe te reageren?
Je kunt je ogen sluiten en je kop in het zand steken. Je waant je veilig in je min of meer knusse huis. En als je mag stemmen dan kies je voor een partij die de boze wereld buitenshuis houdt. Dat is een keuze. Op den duur echter breekt de rauwe realiteit toch door de zorgvuldig opgebouwde muur heen. Er komt een moment dat de muur valt, zoals in Berlijn in 1989. Hoe is dat gekomen? Doordat binnen een dictatoriaal regime mensen zijn opgestaan die zeiden: ‘Niets doen is geen keuze.’ Velen van deze reactionairen kwamen uit de kerken. Ze hielden vredesvieringen, ze lazen uit de Bijbel over profeten die het gesjoemel en de corruptie aanpakten. We hebben er over gehoord in de eerste lezing bij de profeet Amos. De arme delft altijd het onderspit, zo lijkt het en zo is het ook vaak. Er zijn echter mensen die daar geen genoegen mee nemen en midden onder de gemarginaliseerden gaan staan. Ze kunnen niet altijd voldoende doen maar ze zijn er, aanwezig, bemoedigend, liefdevol. ‘Wie betrouwbaar is in het kleinste is ook betrouwbaar in het grote’, Jezus zegt het ons. Daarom is onze omgang met arme mensen een lakmoesproef voor ons geloof…
De wereld is in oorlog. Niet dat bij ons tanks in de straten rijden. Er is oorlog op afstand maar we hebben er wel mee te maken en gaan er nog meer van merken in de komende tijd. Rutte en consorten waarschuwen ons om niet met oogkleppen in het leven te staan. Wat kunnen we doen? Misschien niet iets spectaculairs. Op nieuw klinkt dat woord van Jezus: ‘Je kunt niet God dienen en de mammon.’ Oftewel: je kunt je niet tegelijkertijd laten leiden door de liefde én het grote geld. Het grote geld, de Bijbel heeft daar het woord ‘mammon’ voor, perverteert. Het is lastig om met groot geld om te gaan en niet verleid te worden tot meer en meer. Eén biljoen meer op je bankrekening, word je daar nu veel gelukkiger van? Je kunt ook kiezen voor een leven in verbondenheid, die verbondenheid uitdragen, er aan werken daar waar je dagelijks met mensen optrekt. Bouwen aan vrede in je eigen omgeving. Betrouwbaar zijn in het kleinste om ook betrouwbaar te zijn als er wat belangrijkere zaken worden aangesneden. Het gebaar van de kleine goedheid. Het kan in het verpleeghuis, het kan in de supermarkt als je in de rij bij de kassa staat. Hoeveel kleine schermutselingen worden daar niet aangegaan. Of in het openbaar vervoer…
Lieve mensen, het motto van de Vredesweek ‘Niets doen is geen optie’ is geen ver weg-show. Het is een opdracht dichtbij huis, het is een woord dat te allen tijde werkt als we tenminste niet onverschillig zijn. Dat wat we op die paar vierkante kilometer hier in onze dorpen doen, is belangrijk. Want wie in het kleine betrouwbaar is, zal dat ook zijn als de grote wereld met geweld bij ons binnenbreekt. Nu niets doen is geen optie.
Joost Jansen.
25e zondag door het jaar- 21 september 2025.
